Zentrales Nervensystem
Themenblock für das 4. Semester Medizin UZH
Themenblock für das 4. Semester Medizin UZH
-
- 1 / 332
-
Cartes-fiches
Diencephalon ( Thalamus - Kerngebiete )
· spezifische Thalamuskerne ( haben Projektion in spezifische Kortexareale )
· Ncl. ventralis anterolateralis → motorischer Kortex ( motorische Signale )
· Ncl. ventralis posterior → somatosensibler Kortex ( Tiefensensibilität und Tastsinn )
· Ncl. mediales thalami → präfrontaler Kortex ( kognitive Fähigkeiten )
· Ncl. anteriores thalami → limbisches System ( Vigilanz / Emotionen / Gedächtnis / Papez-Kreis )
· Pulvinar → parieto-temporo-okzipitaler Assoziationskortex ( Wahrnehmung / Gedächtnis / Sprache / Erkennung )
· Corpus geniculatum laterale → Sehbahn
· Corpus geniculatum mediale → Hörbahn
· unspezifische Thalamuskerne
· mit Projektion in die Lamina I
· Ncl. anterodorsalis ( Papez-Kreislauf des limbischen Systems )
· Ncl. mediodorsalis ( unspezifische Aktivierung des motorischen Systems )
· Ncl. centralis lateralis ( intralaminäre Kerngruppe für unspezifische Schmerzverarbeitung )
· Ncll. pulvinares ( visuelle und andere sensorische Informationen )
· ohne Projektion in den Kortex
· Ncll. intralaminares ( 5 Kerne / Steuerung des Bewusstseinzustands )
· Ncll. mediani ( olfaktorisches + limbisches System )
· Ncl. reticularis thalami ( mit hemmenden, GABAergen Interneuronen → Regulation des Thalamus )
· total 120 Kerngebiete
Diencephalon ( Thalamus - Ncl. ventralis anterolateralis )
· Ncl. ventralis lateralis / Ncl. ventralis anterior
· Afferenzen: Cerebellum (Ncl. dentatus) / Globus pallidus (internus) / Substantia nigra
· Efferenzen: primär motorischer Kortex / prämotorischer Kortex / supplementär-motorischer Kortex / Gyrus cinguli
→ Bestandteil der motorischen Schleifen
Diencephalon ( Thalamus - Ncl. ventralis posterior )
· Ncl. ventralis posterolateralis (VPL) → Rumpf / Extremitäten
· Ncl. ventralis posteromedialis (VPM) → Gesicht
· Merkel-Zellen / Meissner-Körperchen → Aβ-Fasern → Spinalganglion → Fasciculus gracilis / cuneatus
→ Ncl. gracilis / cuneatus → Kreuzung auf kontralaterale Seite → Lemniscus medialis → Thalamus (VPL)
→ Capsula interna (hinterer Schnekel) → primär somatosensorischer Kortex (Gyrus postcentralis)
· Gesicht → N. trigeminus → Thalamus (VPM) → primär somatosensorischer Kortex
Diencephalon ( Thalamus - Ncl. anteriores thalami )
· Ncl. anteroventralis / Ncl. anteromedialis / Ncl. anterodorsalis
· wichtig für Vigilanz / Emotionen / Gedächtnis
· Ncl. anterodorsalis liegt im Papez-Neuronenkreis des limbischen Systems
Diencephalon ( Thalamus - Ncl. mediales thalami )
· Afferenzen: Olfaktorischer Kortex ( piriform cortex ) / Corpus amygdaloideum / Basalganglien
· Efferenzen: Frontallappen
· wichtigster Kern: Ncl. mediodorsalis ( Integration von somato- und viszerosensibler Information )
Diencephalon ( Thalamus - unspezifische Kerne )
· Afferenzen: Formatio reticularis / Cerebellum / Basalganglien
· Efferenzen: Basalganglien / spezifische Thalamuskerne
· regulieren u.a. die spezifischen Thalamuskerne
Diencephalon ( Thalamus - Ncl. centromedianus )
· Afferenzen: Pallidum / prämotorischer Kortex / Formatio reticularis (ARAS)
· Efferenzen: Ncl. caudatus / Putamen / Thalamuskerne
· wichtigster, grösster, unspezifischer, intralaminarer Kern ( für Integration Cerebellum - Basalganglien )
Diencephalon ( ARAS )
· aufsteigendes retikuläres Aktivierungssystem ( diffus verteilte Kerngebiete in der Formatio reticularis )
· ist verantwortlich für die allgemeine Aktivierung ( → cholinerge Projektionsneurone zum gesamten Hirn )
· aktivierend: Noradrenalin aus Hirnstamm / Sinnesreize ( u.a. aus Locus coeruleus )
· deaktivierend: Serotonin aus Hirnstamm
Diencephalon ( thalamischer Schmerz )
· Ursache: Läsionen in inhibitorischen Systemen der Schmerzkontrolle
· Schmerz → Formatio reticularis → Ncll. intralaminares → bewusste und unbewusste Verarbeitung
Diencephalon ( Thalamus - Klinik )
· spezifisch, klar abgrenzbar → Problem in der Peripherie
· unspezifisch, nicht klar abgrenzbar → zentrales Problem
· mögliche Symptome
· Sensibilitätsausfall ( auf der kontralateralen Körperseite )
· Hemiparese ( auf der kontralateralen Körperseite )
· Ataxie ( auf der kontralateralen Körperseite )
· Hemianopsie ( auf der kontralateralen Körperseite )
· Bewusstseinstrübung
· gestörte Aufmerksamkeit
· Persönlichkeitsveränderungen
· Schmerzsyndrom ( Thalamusschmerz )
Diencephalon ( Epithalamus )
· Habenulae → olfaktorisches System
· Epiphyse ( Glandula pinealis ) → Melatonin-Sekretion / zirkadianer Rhythmus
Diencephalon ( Subthalamus )
· Globus pallidus
· Ncl. subthalamicus
→ Motorik
Diencephalon ( Hypothalamus )
· Steuerzentrum des Körpers
· Kontrolle des inneren Milieus über
· Hormonsekretion (ADH + Oxytocin)
· Sympathikus- und Parasympathikus
· Strukturen
· Corpora mamillaria
· Tuber cinereum
· Infundibulum ( + Neurohypophyse )
· Eminentia mediana
Hirnstamm ( Übersicht )
· Verbindung zwischen Grosshirn und Rückenmark bzw. Kleinhirn / kontrolliert u.a. Schlaf und Aumerksamkeit
· enthält Ursprung der Hirnnerven III-XII / Atmungs- und Kreislaufzentrum
· kleinste Verletzungen führen zum Tod
· besteht aus 3 Anteilen:
· Mittelhirn ( Mesencephalon )
· Brücke ( Pons / reguliert Atemzentren der Medulla oblongata )
· verlängertes Mark ( Medulla oblongata / Kontrollzentren für Atmung, Kreislauf, Schlucken, Verdauung )
Hirnstamm ( Mesencephalon )
· Tectum
· Lamina tecti (quadrigemina) = Vierhügelplatte ( Colliculi inf. 1 / Colliculi sup. = opt. Reflexzentrum )
· Liquor
· Aquaeductus mesencephali ( 4 )
Tegmentum
· Hirnnervenkerne ( Ncl. n. oculomotorius / Ncl. n. trochlearis 7 / Ncl. mesenceph. n. trigemini 6 )
· motorische Kerne ( Ncl. ruber / Substantia nigra pars compacta 11 + reticularis 12 )
· Formatio reticularis
· Basis
· Crura cerebri ( 14 / Pedunculi cerebri = Crura cerebri + Tegmentum )
· auf- und absteigende Bahnen ( Lemniscus medialis 10 / Lemniscus lateralis 2 / Fasc. long. medialis 8 )
Hirnstamm ( Pons )
· Tectum
· Velum medullare superius ( 2 / Dach des 4. Ventrikels )
· Liquor
· Rautengrube ( 1 / 4. Ventrikel )
· Tegmentum
· Hirnnervenkerne ( Ncll. n. trigemini 10-12 / Ncl. n. abducentis / Ncll. n. facialis / Ncll. n. vestibulocochl. )
· auf- und absteigende Bahnen ( Lemn. medialis 13 / Lemn. lat. 14 / Fasc. long. med. 15 + dorsalis 16 )
· Formatio reticularis
· Basis
· Pars basilaris pontis ( 5 )
· Pons-Kerne ( 6 )
· Pyramidenbahn ( 8 )
Hirnstamm ( Medulla oblongata )
· Tectum
· Lamina epithelialis choroidea
· Liquor
· Rautengrube ( 4. Ventrikel )
· Tegmentum
· Hirnnervenkerne ( Ncl. spinalis n. trigemini 4 / Ncll. n. IX-XI / Ncl. n. hypoglossi 2 )
· auf- und absteigende Bahnen ( Lemniscus medialis 10 )
· Formatio reticularis
· Olive ( Ncl. olivaris inferior 8 )
· Basis
· Pyramide ( Pyramis 9 )
Hirnstamm ( Hirnnervenkerne )
· III - IV → Mesencephalon ( + Ncl. mesencephalicus N. trigemini )
· VI - VIII → Pons ( + Ncl. principalis N. trigemini / Ncl. motorius N. trigemini )
· IX - XII → Medulla oblongata ( + Ncl. spinalis N. trigemini )
1 Medulla spinalis ( Rückenmark )
2 Medulla oblongata ( verlängertes Mark )
3 Pons ( Brücke )
4 Mesencephalon ( Mittelhirn )
5 Diencephalon ( Zwischenhirn mit Corpora mammillaria )
6 Tractus opticus
7 Pyramis ( Pyramide )
8 Oliva ( Olive )
9 Fissura mediana anterior
10 Pyramidenkreuzung
11 Sulcus anterolateralis
12 Fibrae pontis transversae
13 Sulcus basilaris
14 Pedunculus cerebri
15 Fossa interpeduncularis
1 Medulla spinalis ( Rückenmark )
2 Medulla oblongata ( verlängertes Mark )
3 Pons ( Brücke )
4 Mesencephalon ( Mittelhirn )
5 Diencephalon ( Thalamus )
6 Tuberculum nuclei gracilis
7 Tuberculum nuclei cuneati
8 Sulcus medianus
9 Obex ( darüber Apertura mediana )
10 Recessus lateralis ( mit Apertura lateralis )
11 Sulcus limitans
12 Striae medullares ( myelinisierte Verbindungen der Hörbahnen )
13 Pedunculus cerebellaris pontinus
14 Pedunculus cerebellaris inferior
15 Pedunculus cerebellaris superior
16 Velum medullare superior
17 Colliculus inferior ( Hörbahn )
18 Brachium colliculi inferior
19 Colliculus superior ( optische Reflexbahn )
20 Corpus geniculatum mediale
21 Corpus geniculatum laterale
22 Corpus pineale ( Epiphyse )
23 Dach des 3. Ventrikels
1 Medulla spinalis ( Rückenmark )
2 Medulla oblongata ( verlängertes Mark )
3 Pons ( Brücke )
4 Mesencephalon ( Mittelhirn )
5 Diencephalon ( Pulvinar )
6 Corpus geniculatum laterale
7 Corpus geniculatum mediale
8 Tuberculum nuclei gracilis
9 Tuberculum nuclei cuneatus
10 Olive ( zwischen den beiden Sulci eingebettet )
11 Sulcus posterolateralis
12 Sulcus anterolateralis
13 Rautengrube
14 Pedunculus cerebellaris pontinus ( Brückenarm )
15 Pedunculus cerebellaris inferior
16 Pedunculus cerebellaris superior
17 Velum medullare superior
18 Pedunculus cerebellaris superior
19 Colliculus inferior ( Hörbahn )
20 Colliculus superior ( optische Reflexbahn )
21 Pedunculus cerebri
1 N. trochlearis ( IV / tritt als einziger Hirnnerv dorsal aus )
2 N. trigeminus ( V / sehr dick, liegt auf Pons auf )
3 N. abducens ( VI / liegt absolut ventral )
4 N. facialis ( VII / gehört zur oberen Dreiergruppe )
5 N. vestibulocochlearis ( VIII / gehört zur oberen Dreiergruppe )
6 Recessus lateralis
7 N. glossopharyngeus ( IX / gehört zur unteren Dreiergruppe )
8 N. vagus ( X / tritt aufgefächert dorsal der Olive aus / gehört zur unteren Dreiergruppe )
9 N. accessorius ( XI / tritt im Sulcus retroolivaris aus / gehört zur unteren Dreiergruppe )
10 N. hypoglossus ( XII / tritt aufgefächert ventral der Olive auf )
11 Vorderwurzel C1
12 Vorderwurzel C2
Hirnstamm ( Bahnen - Übersicht )
· Tractus pyramidalis ( Pyramidenbahn )
· Bahnen zum Cerebellum
· Fasciculus longitudinalis medialis
· Tractus tegmentalis centralis
· Lemniscus lateralis
· Lemniscus medialis
· Fasciculus longitudinalis dorsalis ( Schütz-Bündel )
· absteigende Bahnen zu vegetativen Kernen
· absteigende Bahnen zu motorischen Kernen
Hirnstamm ( Bahnen - Tractus pyramidalis )
· Verbindung zwischen Motorkortex und Motoneuronen ( wichtigste Bahn für die Motorik )
· 80% der Fasern kreuzen auf Höhe der Pyramide auf die kontralaterale Seite ( Decussatio pyramidalis )
· topographische Ordnung bleibt erhalten ( Beine lateral / Gesicht medial )
· die Pyramidenbahn besteht aus drei Fasertrakten:
· Fibrae corticonucleares bulbi ( Pyramidenzellen → Hirnnervenkerne )
· Fibrae corticoreticulares ( Pyramidenzellen → Formatio reticularis )
· Fibrae corticospinales ( Pyramidenzelle → Capsula interna → α- Motoneuron )
· Tractus corticosp. ant. ( kreuzt erst auf Segmenthöhe auf die kontralat. Seite / nur oberhalb Th5 ausgebildet )
· Tractus corticosp. lat. ( kreuzt auf die kontralaterale Seite in der Decussatio pyramidalis )
Hirnstamm ( Bahnen - Bahnen zum Cerebellum )
· Afferenzen der Propriozeption:
· Tractus spinocerebellaris anterior → Pedunculus cerebellaris superior
· Tractus spinocerebellaris posterior → Pedunculus cerebellaris inferior
· Afferenzen motorischer Kerne:
· Tractus corticopontinus → Umschaltung in den Ncl. pontines → Pedunculus cerebellaris medius
· Feeback der Bewegungsausführung:
· Tractus olivocerebellaris → Pedunculus cerebellaris inferior
Hirnstamm ( Bahnen - Lemniscus lateralis )
· enthält Efferenzen vom Ncl. olivaris superior zu den Colliculi inferiores
· enthält 3. Neuron der Hörbahn ( Ncl. olivaris sup. → Colliculi inf. → Corpus geniculatum mediale → Gyri temporales transversi )
Hirnstamm ( Bahnen - Lemniscus medialis )
· enthält Efferenzen vom Ncl. cuneatus und gracilis zum Thalamus (VPL)
· ist ein breites Faserbündel / Fasern kreuzen auf die kontralaterale Seite
· gehört zu den Leitungsbahnen der epikritischen Sensibilität ( Tast-, Berührungs- und Vibrationsempfinden )
· Merkel-Zellen / Meissner-Körperchen → Aβ-Fasern → Spinalganglion → Fasciculus gracilis / cuneatus →
→ Ncl. gracilis / cuneatus → Lemniscus medialis → Thalamus (VPL) → somatosensorischer Kortex
Hirnstamm ( Bahnen - Fasciculus longitudinalis dorsalis / Schütz-Bündel )
· enthält Efferenzen vom Hypothalamus zur Formatio reticularis ( Input der Formatio reticularis )
Hirnstamm ( Bahnen - absteigende Bahnen zu vegetativen Kernen )
· Efferenzen vom Hypothalamus zu
→ zentraler Sympathikusbahn
→ parasympathische Kerngebiete ( Ncl. salivatorius inf. et sup. / Ncl. dorsalis N. vagi / Ncl. oculomotorius acc. )
Hirnstamm ( Bahnen - absteigende Bahnen zu motorischen Kernen )
· ventromediale Systeme ( bilateral → Bewegungsabläufe links und rechts sind ähnlich / fördern Extensoren )
· Tractus reticulospinalis ( ex Formatio reticularis → Rückenmark / Stützmotorik )
· Tractus vestibulospinalis ( ex Ncll. vestibulares ← Ped. cereb. inf. ← Ncl. fastigii / Stützmotorik )
· Tractus vestibulospinalis lateralis ( ex Ncl. vestibularis lateralis = Deiters / bis ins Lumbosakralmark )
· Tractus vestibulospinalis medialis ( ex Ncl. vestibularis medialis / nur bis zu den mittleren Thoraxsegmenten )
· Tractus tectospinalis ( ex Colliculus superior / reflektorische Kopf- und Halsbewegungen )
· dorsolaterale Systeme ( unilateral / fördern Flexoren und hemmen Extensoren / an Feinmotorik beteiligt )
· Tractus reticulospinalis ( v.a. medullärer Teil / mesencephaler und pontiner Teil ist v.a. ventromedial )
· Tractus rubrospinalis ( ex Ncl. ruber ← Ped. cereb. sup. ← Ncl. interpositus / Feinmotorik + Stützmotorik )
· Tractus corticospinalis ( Teil der Pyramidenbahn )
· Tractus corticospinalis lateralis ( 80% der Fasern / kreuzen auf die kontralaterale Seite )
· Tractus corticospinalis anterior ( 20% der Fasern / steigen ungekreuzt ab )
· Fibrae corticonucleares ( Teil der Pyramidenbahn / Fasern ziehen jedoch nicht durch Pyramide )
· Fibrae corticomesencephalicae
· mediale Interneurone projiizieren bilateral über mehrere Segmente
· laterale Interneurone projizieren unilateral über wenige Segmente
Hirnstamm ( Formatio reticularis )
· rostral v.a. aufsteigende Bahnen ( modulieren Vorderhirnaktivität )
· kaudal v.a. absteigende Bahnen ( kontrollieren Motoneurone )
· Funktionen:
· Reflexapparat ( Kreislauf- und Atemzentrum in der ventrolat. FR / Schlucken / Miktion / Augenbewegungen )
· extrapyramidale Motorik ( Verschaltungen u.a. mit Cerebellum, Ncl. ruber und Substantia nigra )
· ARAS ( Weck-Zentrum / aktiviert gesamte Hirnrinde )
· Modulation der Schmerzempfindung ( Substantia grisea centralis → Raphe-Kerne + Locus coeruleus )
· Emotionen
Hirnstamm ( Formatio reticularis - Locus ceoruleus )
· monoaminerges System ( noradrenerg )
· an der Steuerung der Orientierung und Aufmerksamkeit beteiligt
· beteiligt an der Abhängigkeit von Opiaten und Alkohol
Hirnstamm ( Formatio reticularis - Raphe-Kerne )
· monoaminerges System ( serotoninerg )
· regulieren Schmerzempfindung
· liegen neben der Medianlinie des Hirnstamms
Hirnstamm ( posturale Reflexe )
· ermöglichen schnelle Änderung der Körperhaltung ( z.B. plötzlich kippende Plattform )
Hirnstamm ( Dezerebrierungsstarre )